Þrefalt fleiri tilkynningar bárust um árásir sem ollu skemmdum á eða eyðilögðu vatns- og fráveitukerfi í átökum árið 2025 en árið 2021. Þetta eykur hættu á sjúkdómum hjá börnum, vannæringu og ofbeldi, samkvæmt nýrri skýrslu UNICEF, Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna, sem kom út í dag.
Í skýrslunni Water Under Fire – Volume 4 er fjallað um árásir á vatnsveitur, hreinlætiskerfi og salernisaðstöðu, starfsfólk þeirra og notendur í 23 löndum og landsvæðum á tímabilinu janúar 2021 til júní 2026. Þar kemur fram að árásum af þessu tagi fari fjölgandi, þær séu sífellt fjölbreyttari og nái nú til stærri svæða víða um heim.
„Árásir á vatns- og hreinlætiskerfi svipta börn aðgangi að hreinu drykkjarvatni og þeirri nauðsynlegu þjónustu sem byggist á því að vatn sé til staðar,“ segir Catherine Russell, framkvæmdastjóri UNICEF. „Starfsfólk mannúðarsamtaka gerir sitt besta til að tryggja áframhaldandi vatnsrennsli þrátt fyrir sífellt fleiri árásir. Viðgerðir geta þó aldrei komið í stað þeirrar verndar sem þessum innviðum ber að njóta samkvæmt alþjóðlegum mannúðarlögum.“
Í skýrslunni er greint frá sjö mismunandi tegundum árása. Þær ná allt frá árásum á vatnshreinsistöðvar, leiðslur og brunna til mengunar vatnsbóla og takmarkana á aðgengi að varahlutum og efnum sem nauðsynleg eru til vatnshreinsunar.
Í Súdan var aðeins ein af 13 vatnshreinsistöðvum í Khartoum-ríki enn starfrækt í mars 2024. Í Búrkína Fasó höfðu meira en 145 vatnsból verið eyðilögð í árásum á árunum 2020 til 2025. Um 830.000 manns misstu þar með aðgang að vatni, þar af var meira en helmingur börn. Á Gasa höfðu meira en 130 kílómetrar fráveitulagna skemmst frá október 2023. Óhreinsuðu skólpi var í kjölfarið veitt annaðhvort beint út í Miðjarðarhafið eða í tímabundna söfnunartanka.
Skýrslan sýnir jafnframt hvernig hægt er að svipta samfélög aðgangi að vatni þótt vatnsleiðslur og dælur séu óskemmdar. Í Úkraínu höfðu árásir á orkuinnviði í desember 2022 leitt til þess að nærri sjö milljónir barna höfðu ekki lengur tryggt aðgengi að rafmagni, húshitun og vatni. Í Írak olli drónaárás á gasvinnslusvæði í nóvember 2025 því að raforkuframleiðsla á Kúrdasvæðinu dróst saman um 80 prósent. Yfirvöld neyddust til að skammta rafmagn milli vatnsveitna, sjúkrahúsa og borga.
"}}},{"__typename":"PrismicPostBodyImage","id":"e2ae977f-1b35-5f20-9d2f-00baef174f99","primary":{"image_text":{"text":"Hinn sjö ára gamli Ferdinah fyllir brúsa af vatni í Lake Vert í Bulengo í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó. Mynd: UNICEF/UNI862226/Ushindi "},"image":{"url":"https://images.prismic.io/uniceficeland/bjD0QrzTiO8rK6E9_UNI862226.jpg?auto=format%2Ccompress&rect=0%2C0%2C1535%2C1024&w=1616&h=1078","thumbnails":{"featuresize":{"url":"https://images.prismic.io/uniceficeland/bjD0QrzTiO8rK6E9_UNI862226.jpg?auto=format%2Ccompress&rect=0%2C171%2C1536%2C728&w=2322&h=1100"}}}},"slice_label":null,"slice_type":"image"},{"__typename":"PrismicPostBodyRichtext","id":"32973c2c-5f72-57eb-8614-be87a460657a","slice_type":"richtext","primary":{"heading":{"text":""},"text":{"html":"Afleiðingarnar ná langt út fyrir skort á drykkjarvatni. Án hreins vatns geta heilbrigðisstofnanir ekki sótthreinsað lækningatæki, sinnt öruggum fæðingum eða útbúið sérhæfða næringarmjólk sem notuð er við meðferð barna með alvarlega vannæringu. Endurtekin niðurgangstilfelli vegna mengaðs vatns koma í veg fyrir að börn nái að taka upp nauðsynleg næringarefni og veikja mótstöðuafl þeirra gegn sýkingum sem verða algengari þegar aðgengi að hreinu vatni er takmarkað eða ekkert.
Í flóttamannabúðum í austurhluta Tsjad, þar sem flóttafólk frá Súdan hefur leitað skjóls, tengdi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) lifrarbólgu E-faraldur við slæmt aðgengi að hreinu vatni og hreinlætisaðstöðu. Helmingur þeirra 2.092 einstaklinga sem grunaðir voru um að hafa smitast á tímabilinu janúar til apríl 2024 voru börn á aldrinum 6 til 17 ára.
Í skýrslunni er einnig fjallað um börn sem hafa látið lífið, særst eða orðið fyrir annars konar skaða þegar þau hafa beðið í biðröðum eftir vatni. Nokkur slík dæmi eru rakin á Gaza. Þegar fjölskyldur þurfa að sækja vatn utan heimilisins eru það konur og stúlkur sem sinna því hlutverki á sjö af hverjum tíu heimilum. Lengri og hættulegri ferðir auka hættu þeirra á kynferðisofbeldi og taka jafnframt tíma frá skólagöngu.
Þeir sem sjá til þess að vatnið haldi áfram að renna eru einnig í hættu. Sameinuðu þjóðirnar skráðu að 14 starfsmenn vatnsveitna í Líbanon hefðu látið lífið í átökunum þar árið 2024.
Skýrslan greinir einnig frá því hvernig mannúðarteymi aðlaga starf sitt að sífellt erfiðari aðstæðum. Í Afganistan ganga nú um 65 prósent þeirra vatnsveitna sem UNICEF styður fyrir sólarorku. Það dregur úr háð kerfanna á eldsneyti og almennu raforkukerfi landsins. Annars staðar er lögð áhersla á að þjálfa staðbundna viðgerðarmenn, safna varahlutum áður en skemmdir verða og byggja upp minni, staðbundin vatnsveitukerfi svo að ein árás geti ekki svipt heilu samfélögin vatni.
Þessu mikilvæga starfi er þó ógnað vegna mikils niðurskurðar á fjármagni. Í þeim löndum þar sem samræmd mannúðarviðbrögð á sviði vatns, hreinlætis og salernisaðstöðu (WASH) eru í gangi þurfa 137,9 milljónir manna á aðstoð að halda. Aðeins 26 prósent þess fjármagns sem þörf er á fyrir árið 2026 hafa fengist.
UNICEF skorar á deiluaðila, aðildarríki Sameinuðu þjóðanna, fjármögnunaraðila og aðila á sviði mannúðar- og þróunarmála að:
Skýrsluna Water Under Fire Volume 4 má nálgast í heild sinni hér.
"}}}]},"loginpage":null}},"pageContext":{"language":"is","prismicId":"auyDABIAAC4AhPN4"}},"staticQueryHashes":["1216418271","2681192219","2999785817","675757224"]}